Jubileuszowa Konferencja IDMiKS UJ z panelem o populizmie

W październiku odbędzie się jubileuszowa Konferencja Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zachęcamy do zapoznania się z planem sesji, w której będą uczestniczyli przedstawiciele naszego zespołu badawczego.

Prowadzący: dr hab. Dominika Kasprowicz
Dyskutant: prof. dr hab. Andrzej Stelmach

1. dr Jakub Jakubowski, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu: „Populizm jako choroba zakaźna”

Nie tylko ludowe porzekadła (Z kim przystajesz, takim się stajesz), ale i powszechnie znane prawidłowości z zakresu praw socjologicznych, wskazują, iż akceptacja jest w dużej mierze uzależniona od przystosowania się do zaleceń i oczekiwań jednostek akceptujących. Zjawisko to wydaje się w sposób szczególny determinować zachowania polityczne, w których jedność grupy stanowi szczególnie istotną wartość w sposobie funkcjonowania partii, grup poparcia, młodzieżówek itp. Podobne działania jednostek zaangażowanych politycznie zdają się być tym bardziej intensywne, iż opierają się na bodźcach wewnętrznych (chęć przypodobania się przywódcom grup) i zewnętrznych (np. przekazy dnia dla członków partii).

Obserwując przenoszenie wielu działań komunikacyjnych ze sfery offline do online oraz wzrost natężenia stylu populistycznego w komunikowaniu politycznym, warto zdiagnozować, czy i w jaki sposób podobne prawidłowości można zaobserwować w sieci. W oparciu o analizę zawartości mediów społecznościowych zostanie więc prześledzony przepływ informacji, który mógłby wskazywać na „zaraźliwość” populizmem. Referatowi towarzyszyć więc będzie pytanie: czy fakt subskrybowania informacji od konkretnych polskich polityków może stanowić czynnik determinujący do stosowania katalogu argumentów ideologicznych i stylu, który wchodzi w zakres zabiegów populistycznych? Odpowiedź twierdząca mogłaby stanowić cenny przyczynek do badania skuteczności komunikacyjnych strategii wyborczych w sieci.

Do przeprowadzenia rzeczonej diagnozy wykorzystana zostanie metoda analizy zawartości wpisów w mediach społecznościowych z okresu kampanii wyborczych w Polsce w 2015 r.

 

2. dr Małgorzata Kołodziejczak, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz dr hab. Marta Wrześniewska-Pietrzak, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu: „Immanentne i akcydentalne paradoksy populizmu”

Celem wystąpienia będzie przedstawienie wybranych typów paradoksów związanych z funkcjonowaniem współczesnego populizmu. Wskazując trudności związane z definiowaniem terminu populizm, autorki przychylają się do postrzegania go jako zjawiska syndromatycznego, złożonego ze szczególnego typu właściwości zogniskowanych wokół specyficznie pojmowanej kategorii ,,ludu”. Relacje pomiędzy tymi stopniowalnymi właściwościami  bywają wzajemnie sprzeczne, co sprawia, że populizm w samej swej genezie jest zjawiskiem paradoksalnym. Obok przejawów

immanentnej paradoksalności populizmu, możemy mieć do czynienia również z paradoksami ,,towarzyszącymi” funkcjonowaniu tego fenomenu, sprzecznościami, których źródło tkwi w kontekście społecznym (np. w demokracji liberalnej) lub w innych zjawiskach współwystępujących.

3. prof. ucz. Agnieszka Stępińska, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu  oraz prof. ucz. Dorota Piontek, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu: „Populizm według dziennikarzy: definicje i interpretacje populizmu w materiałach prasowych”

Celem wystąpienia jest prezentacja wyników badań nad sposobem definiowania i interpretowania zjawiska populizmu przez polskich dziennikarzy. Przeprowadzona analiza zawartości przekazów medialnych służyła w szczególności udzieleniu odpowiedzi na następujące pytania badawcze: (1) Jak polscy dziennikarze definiują zjawisko populizmu? (2) Kogo polscy dziennikarze określają mianem populistów? (3) Jaka jest postawa polskich dziennikarzy wobec populizmu i aktorów określanych jako populistyczni? (4)  Jakie czynniki wpływają na sposób postrzegania populizmu przez polskich dziennikarzy?

Materiał badawczy stanowi zawartość prasy drukowanej (4 dzienników i 5 tygodników) opublikowana w latach 2015-2017.  W badaniu ujęty został zatem zarówno okres wyborczy (2015), jak i pozawyborczy (2016-2017), co pozwoliło na uchwycenie zmian w sposobie prezentowania populizmu przez dziennikarzy. Tytuły prasowe zostały dobrane na podstawie 3 kryteriów: (1) typów prasy (dzienniki/tygodniki; prasa opiniotwórcza/tabloid); (2) nakładów oraz (3) orientacji politycznej.  Łącznie analizie poddano 318 materiałów.

Wyniki analizy ukazały znaczenie orientacji politycznej organizacji medialnej oraz kontekstu politycznego dla sposobu postrzegania populizmu.

4. dr Kinga Adamczewska, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu: „Media tradycyjne i nowe media a populistyczne komunikowanie polityczne Pawła Kukiza”

Przedmiotem wystąpienia będzie identyfikacja populistycznego komunikowania politycznego w medialnych wypowiedziach Pawła Kukiza oraz określenie roli różnych typów mediów w upowszechnianiu komunikatów o charakterze populistycznym. Próba badawcza stanowi wypowiedzi Pawła Kukiza opublikowane w mediach społecznościowych (Facebook), mediach tradycyjnych (główne wydania telewizyjnych programów informacyjnych – Wiadomości, Fakty, Wydarzenia; prasa drukowana – Gazeta wyborcza, Rzeczpospolita, Fakt) oraz mediach online (Gazeta.pl, Onet.pl, Wp.pl). Celem prezentacji będzie wskazanie: (1) jakich elementów retoryki populistycznej używa Paweł Kukiz w procesie komunikowania politycznego, (2) czy istnieją różnice w intensywności publikowania jego wypowiedzi o charakterze populistycznym w różnych typach mediów oraz (3) jaką rolę pełnią media w populistycznym komunikowaniu politycznym Pawła Kukiza? Wstępne wyniki analizy wskazują, że Paweł Kukiz w czasie prowadzenia prezydenckiej i parlamentarnej kampanii wyborczej w 2015 r. najczęściej odwoływał się do krytyki elit oraz antysystemowości w ramach populistycznego komunikowania politycznego. Dodatkowo, istnieją różnice między poszczególnymi typami mediów w ekspozycji aktora politycznego oraz w dystrybucji jego komunikatów populistycznych. Najwięcej wypowiedzi o takim charakterze odnotowano w przypadku mediów społecznościowych, mediów online oraz telewizyjnych serwisów informacyjnych.

5. mgr Sylwia Czubaj-Kuźmin, Wydział Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu oraz dr Maria Wąsicka-Sroczyńska, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu: „Narracje o sprawiedliwości w kampanii prezydenckiej 2015. Populizm czy retoryka wyborcza?

Populizm odrzuca to, co obecnie. W narracji, w której lud jest ofiarą, władza jest opresantem, populista jest wybawicielem, a proponowana zmiana polega na tym, że wybawiciel poskromi opresanta. Populista obiecuje, że pomoże zrekompensować ludowi to, czego mu brakuje, wyrównać rachunki ze złą władzą. Znajdują tu zastosowanie performatywne akty mowy umożliwiające zarządzanie zbiorowym strachem i gniewem, takie jak groźby i ostrzeżenia. A zarazem akty mowy będące komplementowaniem potencjalnych wyborców. Typowym performatywnym aktem mowy dla tej narracji są również obietnice sprawiedliwości. Przy czym składane obietnice mogą być wzajemnie wobec siebie sprzeczne, np. jednocześnie w narracji może się pojawić powrót do tradycji a zarazem obietnica postępu i rozwoju, i to w sprawiedliwy sposób. Z pozycji trybuna ludowego populista lamentuje nad losem ludu wyzyskiwanego przez złą władzę, eksponując jego niedające się usprawiedliwić krzywdy, traumy i uczucie bycia niedocenianym. Ma tu zatem miejsce lansowanie zamierzeń politycznych i ekonomicznych poprzez odwoływanie się do poczucia sprawiedliwości i moralności tzw. zwykłego człowieka. Otwiera to przestrzeń dla aktów mowy, jakim są obietnice, umożliwiające zarządzanie zbiorowymi nadziejami i marzeniami. Mogą one odnosić się do ideału z przeszłości lub przyszłości, tworząc narracje retrospektywne bądź prospektywne. Ich rekonstrukcji poświęcona zostanie część przygotowywanych rozważań. Zarazem prezentowany referat będzie próbą poszukiwania odpowiedzi na pytanie, czy w trakcie kampanii prezydenckie 2015 mieliśmy do czynienia z narracjami populistycznymi, czy było to po prostu wykorzystanie retoryki charakterystycznej dla okresu wyborczego. Podczas przygotowania materiału do interpretacji, a także do  analizy treści, zastosowany zostanie program Atlas.ti.